سالک مسلمان در ظاهر با مردم و در باطن با خداست

خبرگزاری مهر، یادداشت مهمان_احمد عابدینی: در تاریخ اندیشه اسلامی و عرفان، همواره یک بحث بنیادین میان دو رویکرد وجود داشته است. گروهی از عرفا و سالکان، بر خلوت و عزلت‌گزینی تأکید داشتند و آن را شرط لازم برای انقطاع از خلق و اتصال به حق می‌دانستند. از نظر آنان، برای تکمیل نفوس ناقصه، پرهیز از معاشرت با اغیار امری ضروری بود. در مقابل، گروهی دیگر معتقد بودند که انسان موجودی اجتماعی است و کمال وجودی او تنها در سایه مخالطت با خلق و آمیختن با مردم و حضور در اجتماع محقق می‌شود. اما قله حکمت عرفانی در تلفیق این دو نگاه و در مفهوم متعالی خلوت در انجمن متبلور شد. این ایده به معنای آن است که عارف حقیقی کسی است که در ظاهر با مردم و در بطن با خداست، جسمش در میان جمع و قلبش در محضر حق است.

ملهم از همین دستگاه عرفانی، در مکتب امام معنویتی که به معنای گوشه نشینی و انزوای از جامعه و برکناری از احوال و امور باشد به شدّت مذموم است. مکتب امام خمینی (ره) با رد عرفان‌های انزواطلبانه و گوشه‌گیر، یک پیوند ناگسستنی میان عرفان فردی و عرفان اجتماعی برقرار کرد. در این دیدگاه، سالک حقیقی کسی نیست که صرفاً در کنج عزلت به ریاضت مشغول باشد. بلکه سالک مجاهد کسی است که حضور فعال در جامعه و طی طریق از مسیر مجاهدت در راه حق دارد.

مکتب امام معنویت را کاملاً در میدان تحولات و عرصه‌های تعیین کننده حیات انسان دنبال می‌کند و به رسمیت می‌شناسد و از این جهت رهبانیت، عزلت و گوشه نشینی که بدون توجّه به مصائب و دردهای جامعه به اسم عرفان و معنویت دکان داری می‌کنند را پروژه استعماری می‌داند. امام معنویت حقیقی را معنویتی می‌داند که در سیره انبیا و ائمه هدی با مجاهدت در راه حق عجین بوده است.

آمریکا از اسلامی که موید آنهاست چه باک دارد؟ از اسلام علی بن ابی طالب می‌ترسند. اگر آن شهید دلباخته اسلام و اسلام‌شناس حقیقی مثل اینان فکر می‌کرد و به گوشه عزلت به عبادت خدا مشغول می‌شد و راهی جز بین مسجد و منزل نمی‌پیمود، نه جنگ صفین و نهروان پیش می‌آمد، و نه جنگ جمل، و نه مسلمانان فوج فوج به قتل می‌رسیدند و شهید می‌شدند. و اگر سید الشهدا مثل اینان فکر می‌کرد و در کنار قبر جدش به ذکر و دعا می‌پرداخت، فاجعه بزرگ کربلا پیش نمی‌آمد و دوستان ارجمند خداوند قطعه قطعه نمی‌شدند و آل الله به اسارت نمی‌رفتند. و از آنها بالاتر، اگر رسول اکرم مانند اینان فکر می‌کرد و به نصیحت و بیان احکام عبادات می‌پرداخت، آن همه رنج و مصیبت نمی‌دید و آن همه مسلمانان به شهادت نمی‌رسیدند. و در علمای معاصر، اگر مرحوم آیت الله عظیم الشان، آقا میرزا محمد تقی شیرازی با آن مقام بزرگ در علم و ورع و تقوا، همانند اینان فکر می‌کرد، در عراق جنگ بین مسلمانان و انگلیسی‌های متجاوزِ غاصب پیش نمی‌آمد و آن همه مسلمانان شهید نمی‌شدند، و استقلال عراق تأمین نمی‌شد.